Επιστημονική Ημερίδα για τη Διαφύλαξη της Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Κύπρου

Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη, 29 Απριλίου 2026, στο Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφος η Επιστημονική Ημερίδα με θέμα «Σύληση, Διάσωση και Διαφύλαξη της Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Κύπρου», την οποία διοργάνωσαν το Τμήμα Ιστορίας, Πολιτικής και Διεθνών Σπουδών, η Έδρα UNESCO και η Έδρα Jean Monnet του Πανεπιστημίου.

Η Ημερίδα εντάχθηκε στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Πολιτιστικής Κληρονομιάς και συγκέντρωσε διακεκριμένους επιστήμονες, ερευνητές και εκπροσώπους θεσμικών φορέων από την Κύπρο και την Ελλάδα, μεταξύ των οποίων η Βουλή των Ελλήνων και συναφή ιδρύματα, οι οποίοι παρουσίασαν τεκμηριωμένες εισηγήσεις γύρω από κρίσιμα ζητήματα που αφορούν τη σύληση, τον επαναπατρισμό και τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου, με έμφαση στην περίοδο μετά την τουρκική εισβολή του 1974.

Στόχος της ημερίδας ήταν η καταγραφή και αξιολόγηση των δράσεων που έχουν αναπτυχθεί από κρατικούς φορείς, την Εκκλησία της Κύπρου, διεθνείς οργανισμούς και ερευνητικά κέντρα για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Παράλληλα, η διοργάνωση ενίσχυσε τον ρόλο του Πανεπιστημίου Νεάπολις Πάφος ως ενεργού φορέα στον δημόσιο διάλογο, συμβάλλοντας στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σε ζητήματα ιστορικής μνήμης, πολιτιστικής πολιτικής και διεθνούς δικαίου.

Η συμβολή της Έδρας UNESCO και της Έδρας Jean Monnet υπήρξε καθοριστική στη διασύνδεση της έρευνας με τις ευρωπαϊκές πολιτικές και τα διεθνή πρότυπα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενισχύοντας τη θεσμική και επιστημονική ποιότητα των παρεμβάσεων που αναπτύσσονται στο Πανεπιστήμιο. Η δράση αυτή εντάσσεται στη συνολική στρατηγική του Ιδρύματος για παραγωγή τεκμηριωμένου λόγου και ενίσχυση της ακαδημαϊκής του παρουσίας σε ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος, σε ευθυγράμμιση και με τη συμμετοχή του σε ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες συνεργασίας όπως η Συμμαχία EMERGE .

Την εκδήλωση λάμπρυνε με την παρουσία του ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Νέας Ιουστινιανής και πάσης Κύπρου κ.κ. Γεώργιος, ο οποίος κήρυξε την έναρξη των εργασιών.

Η εκδήλωση πλαισιώθηκε από φωτογραφική έκθεση με χαρακτηριστικές εικόνες από την περίοδο της εισβολής έως σήμερα, παρουσιάζοντας την κατάσταση μνημείων και αρχαιολογικών χώρων πριν και μετά τις παρεμβάσεις συντήρησης και διάσωσης στις κατεχόμενες περιοχές. Η έκθεση κατέγραψε με σαφήνεια το εύρος της πολιτιστικής απώλειας και ανέδειξε την ανάγκη συστηματικής προστασίας.

Τις εργασίες χαιρέτισε ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Νεάπολις Πάφος, Καθηγητής Παντελής Σκλιάς.

Οι εισηγήσεις  διαρθρώθηκαν σε 2 θεματικές ενότητες, οι οποίες κάλυψαν τα πεδία της τεκμηρίωσης, του επαναπατρισμού, του νομικού πλαισίου και της πολιτιστικής διπλωματίας. Οι δέκα ανακοινώσεις που συμπεριλήφθηκαν εστίασαν:

• Στις  συστηματικές προσπάθειες παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών από τις κατεχόμενες περιοχές,
• Στις  συντονισμένες δράσεις κρατικών και εκκλησιαστικών φορέων για την προστασία και αποκατάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς,
• Στις  επιτυχείς περιπτώσεις επαναπατρισμού σημαντικών θησαυρών.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σημασία της διεθνούς συνεργασίας, της νομικής τεκμηρίωσης και της αξιοποίησης σύγχρονων εργαλείων για την καταπολέμηση της αρχαιοκαπηλίας και την προστασία της πολιτιστικής ταυτότητας.

Πορίσματα

Από τις εργασίες της ημερίδας αναδύθηκαν τέσσερις διακριτοί άξονες συμπερασμάτων:

Πρώτον, η τεκμηρίωση ως θεμέλιο του νομικού αγώνα. Η συστηματική αρχειακή τεκμηρίωση, όπως αποτυπώνεται στο Αρχείο της Επιτροπής για την Προστασία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Κύπρου, αποδείχθηκε ότι αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση τόσο για τη διεθνοποίηση του ζητήματος όσο και για τις δικαστικές και διπλωματικές διεκδικήσεις επαναπατρισμού.

Δεύτερον, η πολυεπίπεδη φύση της παράνομης διακίνησης. Η υπόθεση του τούρκου αρχαιοκάπηλου Αydin Dikmen ανέδειξε ότι η αρχαιοκαπηλία δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά οργανωμένο διεθνικό κύκλωμα που εκμεταλλεύεται νομικά κενά, τη συνενοχή αγοράς τέχνης και την έλλειψη διεθνούς συντονισμού. Οι ομιλητές κατέδειξαν ότι η ενίσχυση των μηχανισμών του διεθνούς δικαίου, και ιδίως η εφαρμογή της Σύμβασης UNESCO 1972, παραμένει κρίσιμη.

Τρίτον, η μουσειολογία ως εργαλείο πολιτιστικής διπλωματίας. Το ανακαινισμένο Βυζαντινό Μουσείο Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ παρουσιάστηκε ως υπόδειγμα σύγχρονης μουσειολογίας που συνδυάζει επιστημονική συντήρηση, αφηγηματική ανάδειξη και ψηφιακές τεχνολογίες, καθιστώντας το ίδιο το μουσείο πεδίο διεκδίκησης και επικύρωσης της κυπριακής ιστορικής παρουσίας.

Τέταρτον, η πολιτιστική κληρονομιά ως μέσο συμφιλίωσης. Η θεωρητική ανάλυση της  διαφύλαξης της πολιτιστικής κληρονομιάς υπέδειξε ότι η προστασία και η ανοικοδόμηση της σε μετασυγκρουσιακά περιβάλλοντα μπορεί να λειτουργήσει ως δίαυλος κοινωνικής συνοχής και συμφιλίωσης, εφόσον εντάσσεται σε τεκμηριωμένο θεωρητικό πλαίσιο και υλοποιείται μέσω θεσμικών φορέων με διαχρονική εντολή.

Συνολικά, η ημερίδα κατέδειξε ότι η προστασία της κυπριακής πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί ζήτημα που διαπλέκει νομικές, ιστορικές, μουσειολογικές και πολιτικές διαστάσεις. Η πολυεπιστημονική προσέγγιση που υιοθετήθηκε κατέδειξε την ανάγκη συντονισμένης δράσης μεταξύ κρατικών φορέων, εκκλησιαστικών θεσμών, ακαδημαϊκής κοινότητας και διεθνών οργανισμών, προκειμένου να αποδοθεί στον κυπριακό λαό ό,τι του αφαιρέθηκε και να διασφαλιστεί η ακεραιότητα της πολιτιστικής του μνήμης.